ISAAC HOLLANDUS, de alchemist van Stolwijk

---

ISAAC HOLLANDUS
de alchimist van Stolwijk
Dr. M. Wagenaar

Het verhaal speelt zich af in 16e/17e eeuw

Het boek opent met een beschrijving van het rustieke dorpje Stolwijk (bij Gouda, in de Krimpenerwaard). Daar verschijnt op een dag een wonderlijke oude man (met zwarte mantel, punthoed, felle donkere ogen en uiteraard een lange witte baard. Hij huurt ter plekke een verlaten, afgelegen en bouwvallige oude smidse, voor zijn experimenten.
De eigenaar vertrouwt de zaak niet en zijn vrouw vreest zelfs dat er duivelskunsten in het spel zijn maar ze bezwijken voor de geboden betaling.
Kort daarna betrekt de oude man met zijn zoon de oude smidse. De voerman die hun spullen met paard en wagen van Schoonhoven naar Stolwijk bracht doet daar in de plaatstelijke herberg uitvoerig verslag van. Ze hadden allerlei vreemde potten, flessen en apparatuur bij zich, en hij vond het maar rare snuiters.

Vader en zoon installeren zich, pakken hun spullen uit en ordenen hun handschriften en boeken. Nu kunnen ze verder met het Grote Werk. Vooral de vader is daar volledig door gegrepen. De zoon is een verstandige en rustige jongeman, en zijn moeder is natuurlijk gestorven aan kraamvrouwenkoorts.

De plaatselijke bevolking wordt door Wagenaar nogal negatief gestereotipeerd als dom, bekrompen, bijgelovig en bevooroordeeld. Uitzondering is de sympathieke jonge dominee Jacobus Trigland, die kennis komt maken - de enige intellectueel in het dorp.
De oude alchemist legt hem veel uit over de alchemie.
Trigland verneemt ook dat ze gebruik maken van de pseudoniemen Isaac en Johannes Hollandus. Onder die namen hadden ze al werken gepubliceerd. Maar ze zijn van Italiaanse afkomst, en nog katholiek ook. Ze hebben allebei een doctorsgraad van de Universiteit van Padua, ze hebben heel Europa rondgereisd en zijn zelfs in Byzantium en Egypte geweest. Ze waren recentelijk nog in Erfurt, waar net de geschriften van Basilius Valentinus waren teruggevonden. Daarin stonden aanwijzingen waaruit Isaac begreep dat hij naar Holland moest. Bovendien had Arnaldus de Villa Nova gezegd dat het wonder zou plaatvinden in een koud, mistig en vochtig land, en de smidse kwam precies overeen met een droom die hij had gehad.

Onder druk van de dorperlingen zijn de alchemisten genoodzaakt naar Oudewater te gaan, om zich te laten wegen op de beroemde heksenwaag. Dit om de verdenking van hekserij en duivelskunst van zich af te wentelen.

Bij de onvermijdelijke watersnoodramp die zich vervolgens voordoet worden ze op het nippertje gered, maar ze zijn wel een deel van hun materiaal kwijt. Om de gewenste chemicalien te krijgen moeten ze helemaal naar Rotterdam. Het werk gaat moeizaam en de bejaarde Isaac krijgt steeds meer problemen met zijn gezondheid, maar hij blijft koortsachtig doorwerken, op zoek naar de ware steen.
Johannes werkt daarom in het geheim aan het levenselixir, waarmee hij zijn oude vader hoopt te verjongen.

De historische omstandigheden spelen op de achtergrond. Zo stuurt prins Maurits twee onderhandelaars naar de alchemisten met het voorstel om aan zijn hof te komen werken: de oorlog kost handenvol geld.
Op het moment dat deze heren arriveren hebben de Isaac en Johannes net hun ultieme experiment ingezet, en ze wachten vol spanning op de resultaten. Het vooruitzicht op een veilig en beschermd leven trekt hen wel aan, na alle ontberingen en problemen die ze omwille van de alchemie hebben getrotseerd.

Na het vertrek van de twee afgezanten van Maurits kan het resultaat beproefd worden. Op het eerste oog lijkt het goed, maar helaas: alle testen mislukken. Dat is te veel voor de afgeleefde oude Isaac en hij stort volledig in. Hij voelt zijn einde naderen voordat hij de bekroning van zijn jarenlange experimenten heeft gezien, en hij spoort zijn zoon aan het grote werk voort te zetten. Johannes biedt hem nu zijn levenselixir aan, maar...